ГОВЬСҮМБЭР АЙМАГ ДАХЬ СУМ ДУНДЫН ЭРҮҮГИЙН ХЭРГИЙН АНХАН ШАТНЫ ШҮҮХ, ГОВЬСҮМБЭР АЙМАГ ДАХЬ СУМ ДУНДЫН ИРГЭНИЙ ХЭРГИЙН АНХАН ШАТНЫ ШҮҮХ, ГОВЬСҮМБЭР АЙМАГ ДАХЬ ЗАХИРГААНЫ ХЭРГИЙН АНХАН ШАТНЫ ШҮҮХ, ШҮҮХИЙН ТАМГЫН ГАЗРЫН ТҮҮХЭН ЗАМНАЛ

Говьсүмбэр аймгийн шүүхийн түүхийг үндэслэлтэй, үнэн зөв ойлгомжтой гаргахад Аймгийн засаг захиргаа нутаг дэвсгэрийн өөрчлөн зохион байгуулалттай урьдчилан танилцах нь зүйтэй юм.

Говьсүмбэр аймаг нь хуучин Сэцэн хан аймгийн Боржигон Сэцэн вангийн хошууны нутгийн төв хэсэгт байршдаг билээ. Ардын хувьсгалын дараа буюу 1923 онд Боржигон Сэцэн вангийн хошууг Хан Хэнтий уулын аймгийн Оцол Сансар уулын хошуу хэмээн нэрлэх болжээ. Улсын бага хурлын 1931 оны 02 дугаар сарын 07-ны өдрийн 05 дугаар тогтоолоор хошуудыг татан буулгаж 13 аймаг шинээр байгуулахад Төв аймгийн Говьсүмбэр сум байгуулагдсан байна. Тус сум 1931-1956 онд буюу 25 жил Төв аймгийн, 1956-1991 онд буюу 35 жил Дорноговь аймгийн харъяалалд байжээ.

Одоогийн Говьсүмбэр аймгийн төв Сүмбэр сум нь 1956 оноос 1991-он хүртэл Дорноговь аймгийн харъяалалд байсан ба Сүмбэр суманд анх БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1975 оны 2-р сарын 3-ны өдрийн 25 дугаар зарлигаар 7 дугаар хэсгийн ардын шүүхийг шүүхийн дарга, нарийн бичгийн дарга, бичиг хэрэг гэсэн 3 орон тоогоор байгуулсан байна. Улсын бага хурлын 1991 оны 06 дугаар сарын 21-ны өдрийн 46 дугаар тогтоолоор Дорноговь аймгийн Сүмбэр сум, Шивээговь хороо, Улаанбаатарын Баянтал хороог нэгтгэж Сүмбэр сумын хилийн цэс нутагт Чойр хот байгуулагдаж, Улсын Их Хурлын 1994 оны 32 дугаар тогтоолоор Чойр хотын хилийн цэсээр тодорхойлогдсон 5,5 мянган хавтгай дөрвөлжин км.кв нутаг дэвсгэрт Говьсүмбэр аймаг болгон өөрчлөн байгуулав. Хуучин Төв аймгийн Говьсүмбэр /Одоогийн Говьсүмбэр аймаг/ сумыг 1931-1956 онд Төв аймгийн Баян суманд төвлөрч байсан шүүх, 1956-1975 онд Дорноговь аймгийн шүүхээс нүүдэллэн шүүн таслах ажиллагаа явуулж байжээ. Төв аймгийн Баян суман дахь 2 дугаар хэсгийн шүүх нь дарга, нарийн бичгийн даргын орон тоотой Сүмбэр сумыг харъяалдаг байв. 1953 оны 08 дугаар сараас 1954 оны 06 дугаар сар хүртэл тус шүүхэд нарийн бичгийн дарга, 1954 оны 06 дугаар сарын 25-наас 1961 оны 07 дугаар сар хүртэл мөн шүүхийн дарга, шүүгчээр ажиллаж байсан Говьсүмбэр аймгийн үндсэн харъяат Пунцагийн Шавираачин дурсан ярихдаа “би шүүгчийн ажлыг Бадарчаас авсан, түүний өмнө тухайн үеийн Говьсүмбэр аймгийн харъяат Гунгаа байсан” гэж ярьжээ. Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1975 оны 25 дугаар зарлигаар Дорноговь аймгийн Сүмбэр суманд хэсгийн ардын шүүх байгуулагдаж 1991 оны 10 дугаар сар хүртэл ажиллаж байв Тус шүүхийн шүүгчээр Я. Бадамсүрэн 1975-1976 Ш. Баттөмөр 1976-1985 С. Эрдэнэчимэг, Ц. Бурмаа 1985-1986 Тэгшсуурь 1986-1990 Тогтоол гүйцэтгэгч бөгөөд нарийн бичгийн дарга: Г.Батсүх 1975-1977 Ч.Ваанчиг, Ц.Туяа 1983-1986 Н. Оюунгэрэл 1981-1988 С. Оюунчимэг 1988-1990 Т.Энхтөр 1990-1991 Ч.Ганбат 1986-1991 О.Однямаа 1990-1991 онд ажиллаж байжээ. Монгол Улсын “шүүхийн тухай хууль” шинэчлэн батлагдсантай холбогдож хууль зүйн хэлтсийг 1993 оны 6 дугаар сарын 14-ны өдрийн хуралдаанаар аймаг хотын шүүхийг давж заалдах шатны шүүх болгон өөрчлөн байгуулж, тэдгээрийн байршил нутаг дэвсгэрийн харъяаллыг тогтоосон хуулиар Дорноговь аймгийн давж заалдах шатны шүүх, байрших газар нь Сайншанд хот, харъяалах нутаг дэвсгэрийг Чойр хотын засаг захиргаа нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж гэж тогтоожээ.

Энэ хуулиар Улсын бага хурлын 1991 оны 56 дугаар тогтоолоор Чойр хотын шүүх байгуулсан хэсгийг хүчингүй болгоогүй орхисон юм.Сумын шүүгчийг Ерөнхий шүүгч, гурван шүүгчийн орон тоотой шинээр зохион байгуулахад : Ерөнхий шүүгч Н. Ваанчиг Шүүгч Б. Лхагвацэрэн, Ц. Туяа, Ж. Өлзийбат нар ажиллаж байв.Шүүхийн Тамгын хэлтсийг Дорноговь аймгийн шүүхийн дэргэд бий болгож, ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчээр – Б. Баясгалан Шийдвэр гүйцэтгэгч – Д. Батхүү Шүүх хуралдааны журам сахиулагчаар – Т. Энхтөр Нарийн бичгийн даргаар Ч. Ганбат нар ажиллаж байжээ. Улсын Бага Хурлын 1991 оны 6-р сарын 21-ний 46 тоот тогтоолын дагуу Дорноговь аймгийн Сүмбэр сум, Шивээговь хороо, Улаанбаатар хотын Баянтал хороог нэгтгэж Чойр хот байгуулагдсантай холбогдуулан Улсын Бага Хурлын 1991 оны 8-р сарын 24-ний өдрийн 56-р тогтоолоор Чойр хотын Шүүхийг шүүхийн дарга, Орлогч дарга, гишүүн, хэсгийн ардын шүүгч-3 орон тоотойгоор байгуулж, тус шүүхийн хуулийн хэлтсийн бүтцэд шүүхийн нарийн бичгийн дарга, шүүх хурлын харгалзагч, бичээч, жолооч, зарлага жижүүр гэсэн орон тоог нэгтгэн ажиллуулсан байна. Чойр хотын шүүхийг анх байгуулагдахад: Шүүхийн даргаар Н. Ваанчиг Гишүүн Р. Сайжидмаа Хэсгийн ардын шүүгчээр Ц. Туяа, Б. Тогмид, Б. Өлзийбат Нарийн бичгийн даргаар Ч. Ганбат Шүүх хурлын харгалзагч Т. Энхтөр Бичээч Ч. Бадамсүрэн Үйлчлэгч Л. Цэцэгмаа Зарлан дуудагч П. Түмэнбаяр Ахлах тогтоол гүйцэтгэгч, нягтлан бодогч Д. Үржинханд Тогтол гүйцэтгэгч Б. Баясгалан нарын хүмүүс ажиллаж байжээ. Аймаг болон сум дундын шүүхийг тус бүр ерөнхий шүүгч, 3 шүүгчийн орон тоотой байгуулж ажилласан байна. 

Монгол Улсын Шүүхийн Ерөнхий Зөвлөлийн 1994 оны 24 дүгээр тогтоолоор тус аймгийн шүүхийн тамгын хэлтсийг 14 хүний орон тоотой байгуулсан байна. Орон нутгийн хурал, иргэдийн саналыг үндэслэн УИХ-ын 1994 оны 5-р сарын 6-ны өдрийн 32 тоот тогтоол гарч Чойр хотын хилийн цэсээр 1994 оны 8-р сард ГОВЬСҮМБЭР АЙМАГ байгуулагдсантай уялдуулан УИХ-ын 1994 оны 07-р сарын 08- ны өдрийн хуралдаанаар Говьсүмбэр аймгийн шүүх, Сум дундын шүүхийг байгуулжээ. 

Говьсүмбэр аймгийн шүүх байгуулагдахад : Ерөнхий шүүгчээр Н. Ваанчиг Шүүгчээр Х. Оюунсүрэн, Б. Лагвацэрэн Сум дундын шүүхийн Ерөнхий шүүгчээр Б. Тогмид Шүүгчээр Ж. Өлзийбат, Н. Баяраа нар тус тус томилогдон ажиллаж байжээ. Шүүхийн Ерөнхий Зөвлөлийн 1994 оны 24-р тогтоолоор тус шүүхийн Тамгын хэлтсийг 14 орон тоотойгоор байгуулжээ. Тамгын хэлтсийн даргаар Ч. Алтанболд Нягтлан бодогчоор Д. Бадамгэрэл Нарийн бичгийн даргаар Ч. Ганбат, Г. Бямбаа Бичээчээр Л. Отгонсүрэн Жолооч Т. Цэнд-Аюуш Үйлчлэгч А. Энхбат Жижүүр О. Оюунэрдэнэ, Ш. Эрдэнэчулуун Зарлан дуудагч Т. Энхтөр нарын хүмүүс ажиллаж байжээ.

Говьсүмбэр аймгийн Шүүхийн Ерөнхий шүүгчээр:

Н. Ваанчиг 1994-1995 онд

Д. Дондов 1995-1997 онд

Ч. Сүрэнжав 1997-2001 онд

Г. Лхагвамаа 2001-2013 он хүртэл ажиллаж байсан.

Аймгийн шүүхийн шүүгчээр:

Ц. Туяа 1996-2001 онд

Д. Түдэв 1999-2003 онд

Ц. Алтанцэцэг 2000-2004 онд

Н. Оюунчимэг 1995-2008

Х. Байгалмаа 2005-2013 онд

Б.Батзориг 2008-2010 онд

М.Пүрэвсүрэн 2012.05-2012.10 онд

Г.Тэгшсуурь 2012.10-2013.12 онд

Сум дундын шүүхийн Ерөнхий шүүгчээр :

Б. Тогмид 1994-1995 онд

Х. Оюунсүрэн 1995-2002 онд

А. Энхбаатар 2002 оноос 2010 оныг дуустал

О. Однямаа 2010-2013 он хүртэл

Сум дундын шүүхийн шүүгчээр :

Ж. Өлзийбат 1994-1995 он

Н. Баяраа 1994-1995 он

С. Амар 1997-2001 он

Б. Аминчимэг 1997 оноос одоог хүртэл

О. Номуулин 2001-2005 он

Х. Ганболд 2005-2010 он

Б. Наранчимэг 2007 оноос

Б. Баттулга 2011 оны 1 сараас одоог хүртэл тус тус ажиллаж байна.

Тус аймгийн шүүхийн Тамгын хэлтсийн даргаар:

Ч. Алтанболд 1994-1995 онд

Г. Лувсанжав 1995-1997 онд

Б. Баясгалан 1997-2002 онд

Х. Ганболд 2002-2005 оны 8 сар хүртэл

Д. Мөнхэрдэнэ 2006 оны 1-р сараас 2009 оны 2-р сар хүртэл

Д. Сувд 2009.02.16-наас эхлэн одоог хүртэл

Нягтлан бодогчоор Д. Бадамгэрэл 1994 оноос одоог хүртэл тус тус ажилллаж байна.

Шүүгчийн туслах, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн даргаар :

Ч. Ганбат 1994-1995 онд

Г. Бямбаа 1995-1996 онд

Б.Цацралмаа 1994-1996 онд

Д. Одгэрэл 1996-2002 онд

Д. Сувд 1997 оны 09 дугээр 01-нээс 2009 оны 2-р сарын 16 хүртэл

Э. Дулмаа 2004-2011 он

Ш. Нямдулам 2003 оны 06-р сарын 10-наас 2003.10.01 хүртэл

Д. Ганчимэг 2004 оны 02-р сарын 09-нээс 2004 оны 03-р сарын 25-ны өдөр хүртэл

Х. Сэлэнгээ 2003 оны 10-р сарын 01-нээс 2004 оны 02-р сарын 09-ны өдөр хүртэл

Э. Мандахнаран 2007-2014 онд

Ц. Бямбадорж 2007-2009 онд

А. Энхгэрэл 2008-2014 онд

С. Булган 2009-2012 онд

Ж. Болдбаатар 2010 -2014 онд

Х.Алтангэрэл 2014 оны 04 дүгээр сараас 2014 оны 11 дүгээр сар хүртэл

Шүүхийн Мэдээлэл лавлагааны албаны ажилтнаар:

Я.Мөнхзул 2008-2014 онд

Б.Болормаа 2014 оны 06 сараас одоог хүртэл

Шүүхийн Мэдээлэл технологийн мэргэжилтнээр:

А.Төмөрсүх 2006-2010 онд

Н.Батбаатар 2009-2010 онд

Э.Батзул 2010 оноос одоог хүртэл

Шүүхийн бичээчээр :

Л. Отгонсүрэн 1994-19996 онд

Д. Сувд 1997.01.01-09.01 хүртэл

Д. Алимаа 1997-1998 онд бичээчээр

Д. Хачинсүрэн 1998-1999 онд

Х. Алимаа 2000-2004 он хүртэл

Жолоочоор :

В. Батцэнгэл 1994-2002 онд

Т. Цэндаюуш 1997-1999 онд

Д. Ганбат 2000-2003 онд

Д. Цогтбаатар 2003-2005 онд

Н. Ууганбаяр 2005-2011 онд

Б.Түвшинжаргал 2008-2011 онд

Т.Мөнхбилгүүн 2011-2014 онд

З.Энхболд 2014 оны 03-р сараас 2014 оны 06-р сар хүртэл

Жижүүрээр :

О. Оюун Эрдэнэ

Ш. Эрдэнэчулуун 1994-2002 онд

Г. Эрдэнэтуул 2003-2005 онд

Галочир 2008-2009 онд

Д. Цогболд 2004-2014 онд

З. Энхболд 2007-2010

Т. Мөнхбилгүүн 2010-2011 онд

Н. Цагаанцоож 2010-2011 онд

Ш.Энхтөр 2012-2013 онд

Ш. Пүрэвсүрэн 2010- 2013 онд

Т.Буянтөгөлдөр 2012-2013 онд

Т.Энхтөр 2013-2014 онд

Т.Энхболд 2013-2014 онд

Зарлан дуудагчаар :

Х. Намсрай 1997-2003 он хүртэл

Х. Алимаа 2004-2006 он хүртэл

Г. Эрдэнэтуул 2006 оны 09-р сарын 07-ноос 2009 оны 06-р сарын 09 нийг хүртэл

Г. Батдалай 2009-2011 онд

Н.Цагаанцоож 2011 оноос одоог хүртэл тус тус ажиллаж байна.

Үйлчлэгчээр:

Г.Эрдэнэтуул 2007-2011,

Д.Наранбямба 2009-2010,

Д.Отгонжаргал 2011-2013 онд,

Г.Ганцэцэг 2013-2014 онд

М.Энхжаргал 2014 оны 01-р сараас одоог хүртэл,

Ж.Туяацэцэг 2014 оны 03-р сараас одоог хүртэл тус тус ажиллаж байа.

Улсын Их Хурлаас 2002.12.26-ны өдөр Захиргааны хэргийн шүүх байгуулах тухай хууль батлагдсантай холбогдуулан Говьсүмбэр аймгийн Захиргааны хэргийн шүүх 2004.06.01-ны өдрөөс 3-н шүүгчийн орон тоотой байгуулагдсан байна.

Захиргааны Хэргийн шүүхийн Ерөнхий шүүгчээр :

Г. Лхагвамаа 2004 оны 06-р сарын 01-нээс 2013 оны 10 сар хүртэл

Захиргааны Хэргийн шүүхийн шүүгчээр :

О. Однямаа 2004-2010 онд

З. Энхтуяа 2004-2012 онд

Э. Халиунбаяр 2010-2014 онд

Э.Зоригтбаатар 2013-2014 онд

Н.Дамдинсүрэн 2012 оноос одоог хүртэл

З.Ганзориг 2014 оны 12 сараас

Г.Мөнхзул 2014 оны 12 сараас

Шүүгчийн туслахаар :

Ш. Нямдулам 2004-2006 онд

С. Ганбат 2006 оноос одоог хүртэл тус тус ажиллаж байна.


Улсын Их Хурлын 2013 оны 01 дүгээр сарын 24-ны өдрийн “Шүүх байгуулах тухай” хуулиар Говьсүмбэр аймгийн шүүхийг Дорноговь аймаг руу шилжүүлэн Давж заалдах шатны эрүү, иргэний 2 дугаар шүүх болгон дагнаж тойрогт оруулан өөрчилж байгуулсан, Сум дундын шүүхийг Сум дундын 6 дугаар шүүх болгож Ерөнхий шүүгч, шүүгч-4 орон тоотойгоор, Захиргааны хэргийн шүүхийг Захиргааны хэргийн анхан шатны 5 дугаар шүүх болгож Ерөнхий шүүгч, шүүгч-2 орон тоотойгоор, шүүхийн Тамгын хэлтсийг Тамгын газар болгож Тамгын газрын дарга, бусад ажилтан-23 орон тоотой байхаар тус тус өөрчилсөн байна.

Сум дундын 6 дугаар Ерөнхий шүүхийн шүүгчээр :

О.Однямаа 2010 оноос

Сум дундын 6 дугар шүүхийн шүүгчээр :

Б.Аминчимэг 1997 оноос

Б.Наранчимэг 2007 оноос

Б.Баттулга 2011 оноос

Захиргааны хэргийн анхан шатны 5 дугаар шүүхийн Ерөнхий шүүгчийг түр орлон гүйцэтгэгчээр :

Э.Зоригтбаатар 2013-2014 онд

Н.Дамдинсүрэн 2012 оноос 12 -р сараас

Захиргааны хэргийн анхан шатны 5 дугааршүүхийн шүүгчээр :

З.Ганзориг 2014 оны 12 дугаар сараас

Б.Мөнхзул 2014 оны 12 дугаар сараас

Тус шүүхийн Тамгын газрын даргаар:

Д.Сувд 2009 оноос 02 дугаар сараас

Дотоод ажил зохион байгуулалт хариуцсан мэргэжилтнээр:

Д.Магвансүрэн 2012 оны 03 дугаар сараас

Нягтлан бодогчоор:

Д.Бадамгэрэл 1994 оноос

Шүүгчийн туслахаар:

С. Ганбат 2006 оноос

Б.Нандинчулуун 2013 оноос 03 дугаар сараас

Я.Мөнхзул 2014 оноос

Д.Эрдэнэжаргал 2014 оноос 04 дүгээр сараас

Ё.Бат-Өлзий 2014 оноос 10 дугаар сараас

Эвлэрүүлэн зуучлагчаар:

Н.Оюунчимэг 2014 оны 02 сараас

Эвлэрүүлэн зуучлагчийн туслахаар:

Т.Энхтөр 2014 оны 11 дүгээр сараас

Архив бичиг хэргийн эрхлэгчээр:

Д.Загдбазар 2014 оны 04 дүгээр сараас

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн даргаар:

Э.Оюунсүрэн 2014 оны 04 сараас

Г.Билгүүнбаяр 2014 оны 05 дугаар сараас

Г.Анхбаяр 2014 оны 05 дугаар сараас

Няраваар:

Н.Отгонжаргал 2012 оны 12 сараас

Шүүхийн бичиг хүргэгчээр :

Н.Цагаанцоож 2010 оноос

Жолоочоор :

Т.Энхболд 2014 оны 06-р сараас

А.Ганбат 2014 оны 01-р сараас

Үйлчлэгчээр:

М.Энхжаргал 2014 оны 01-р сараас,

Ж.Туяацэцэг 2014 оны 03-р сараас одоог хүртэл тус тус ажиллаж байа.

Монгол Улсад шинэ тутам үүсэн байгуулагдсан Эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаа нь тус шүүхэд 2014 оны 02 дугаар сарын 02-ны өдрөөс эхлэн “Эвлэрүүлэн зуучлах тухай” хуулийн дагуу үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн. Одоо Эвлэрүүлэн зуучлагчаар Н.Оюунчимэг, эвлэрүүлэн зуучлагчийн туслахаар Т.Энхтөр нар ажиллаж байна.

Монгол Улсын Засгийн газрын 2014 оны 01 дүгээр сарын 11-ний өдрийн “Агентлаг байгуулах тухай” 07 дугаар тогтоолоор Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Хууль зүйн садйн эрхлэх асуудлын хүрээнд Тахарын Ерөнхий газар байгуулагдсан.

2 дугаар тойргийн Тахарын албаны Говьсүмбэр аймаг дахь хэсэг нь 2014 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 9 албан хаагчийн орон тоотойгоор үйл ажиллагаагаа явуулж байна.

Тахарын хэсгийн анхны даргаар Ц.Цэрэндорж, хуяглан хүргэх офицероор П.Амартүвшин, Э.Амаржаргал, шүх хуралдааны дэг сахиулагчаар Ц.Энхтөр, харуулын офицероор Н.Эрхэмбаатар, В.Эрдэнэсайхан, Н.Ганбаяр, Д.Нэргүй, жолоочоор Л.Цагаан нар ажиллаж байна.

Тахарын албаны чиг үүрэг: Шүүх, шүүгчийн аюулгүй байдлыг хангах,

-Гэрч хохиоргчийг хамгаалах,

-Яллагдагч ялтныг хуяглан хүргэх,

-Яллагдагч, гэрчийг албадан ирүүлэх

-Ялтан шилжүүлэх,

-Оргон зайлсан яллагдагч, ялтныг эрэн сурвалжлах

– Мөрдөн шалгах, эрэн сурвалжлах

-Шүүхээс даалгасан бусад оролцогчдыг албадан ирүүлэх үүрэгтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна.

Тус аймгийн шүүхийн үйл ажиллагаа 1991 оны 6-р сард эхэлсэн үеэс тус байгууллагад Архивын сан хөмрөг бүрдэж эхэлсэн ба Архивт хадгалагдах Эрүү, Иргэний болон бусад эрхийн актууд нь Архивын дүрэм журам болон тус байгуулагын дотоод журамд заагдсанаар эмхлэгдэн хадгалагдаж улмаар Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд, Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч, Улсын Ерөнхий Прокурорын хамтарсан 2004 оны 02 дугаар сарын 03-ны 41, 135, 41 тоот тушаал, захирамжаар батлагдсан “Төрөлжсөн Архивын заавар” журмын дагуу 2002 оноос эхлэн Эрүүгийн хүнд, онц хүнд хэргийг Улсын Ерөнхий Прокурорын дэргэдэх Архивтөгч, хөнгөн, хүндэвтэр хэргийг аймгийн Прокурорын архивт шилжүүлэн бусад Иргэний болон захиргааны хэргийг байнга болон түр хадгалах хугацаагаар нь ялгаж Архивын нэгж үүсгэн зохих журмын дагуу байгуулагын архивтаа хадгалж байна

Шудрага ёс, хүний эрх, эрх чөлөөний баталгаа болсон шүүхийн хэвийн ажиллах нөхцлийг бүрдүүлэх, шүүхээс олон нийтэд үзүүлэх үйлчилгээг хамгийн үр дүнтэй, түргэн шуурхай зохион байгуулах явдал Шүүхийн Тамгын газрын эрхэм зорилго билээ.

Эрхэм зорилгоо хэрэгжүүлэхийн тулд тус шүүхийн Тамгын газраас хэрэгжүүлж байгаа доорх ажиллагаанууд тогтмолжоод байна. Үүнд:

Өнгөрсөн хугацаанд шүүх боловсон хүчин, санхүүгийн хувьд бэхжиж, шүүх өөрийн байртай болж, шүүгч ажилтнууд компъютер, техник хэрэгслээр бүрэн хангагдаж, интернет, дотоод сүлжээнд холбогдсон төдийгүй тавилга тоног төхөөрөмжөөр бүрэн хангагдаж ажиллах орчин нөхцөл эрс сайжирсан.

Шүүхэд “Мэдээлэл лавлагааны алба” ажиллуулснаар шүүхэд хандан ирж буй иргэдэд мэдээлэл лавлагааг өгч ажиллаж байгаа нь иргэдийн талархалыг хүлээсэн чухал ажил болоод байна.

Мөн шүүхэд “Хүүхдийн тусгай өрөө”-г нээн ажлуулж эхэлснээр үр дүнтэй ажил болж хэрэгжиж байна.

Хэргийн хөдөлгөөний менежментийн хүрээнд: Монгол Улсын Шүүхийн Ерөнхий зөвлөлийн 2007-10-19-ны өдөр тогтоол гарган “Шүүхэд Эрүү, Иргэн, Захиргааны хэргийн хөдөлгөөний стандарт”-ыг нэвтрүүлж эхэлсэн ба тус шүүхийн хувьд стандартын ажиллагаанууд маш сайн хэрэгжиж байна.

Мөн шүүхийн бичиг хүргэгчийн гүйцэтгэх үүргийн талаар хамтатган шалгаж дүнг хэлэлцүүлдэг ажил хэвшил болсон байна.

Хэргийн хөдөлгөөний менежментийн хүрээнд Шүүхэд хандан ирж буй иргэдтэй зөв боловсон эелдэг харьцаж, хөнгөн шуурхай үйлчилгээ үзүүлж, нэхэмжлэлийг хүлээн авахад хэргийн хөдөлгөөний стандартад тусгагдаагүй ажиллагааг зохицуулах зорилгоор ТГД-ын тушаалаар журам гарган мөрдүүлж байна.

Тус шүүхэд шүүх хуралдаан товлосон хугацаандаа хийгдэж байгаа эсэхэд хяналт тавьж шүүгчийн туслахуудаас шалтгаалан шүүх хуралдаан хойшлогдож байгаа эсэхэд бүртгэлээр хяналт тавьж, шалгалт явуулан шүүгчдийн зөвлөлгөөнд илтгэж танилцуулж байна.

Хэргийн хөдөлгөөний менежментийн хүрээнд шийтгэх тогтоол, шийдвэр, шүүгчийн захирамжийг хэргийн оролцогч нарт гардуулан өгч буй ажиллагааг тогтмол шалгаж дүнг Тамгын газрын зөвлөлгөөнөөр хэлэлцүүлж хэвшээд байна.

“Эд мөрийн баримтын хадгалалт, шийдвэрлэлтийг” талаар улирал бүр шалгаж хэвшсэн ба СДШ-д хувийг хүргүүлж байна.

Шүүхийн хэмжээнд хэрэг баримтын нууц хадгалалт хамгаалалт ямар түвшинд байгааг улирал бүр шалгаж дүнг нийт шүүгчдийн зөвлөлгөөнд болон Тамгын газрын зөвлөгөөнд илтгэж хэвшээд байна.

Шүүхийн захиргааны менежментийн хүрээнд : Шүүх хуралдааны танхимыг Солонгосын шүүхийн танхимын хэв загвараар засварлан тохижуулсан ба шүүгчийн ажиллах аятай таатай нөхцөлийг хангах үүднээс Шүүхийн барилга хүйтэн халдаггүй, цонхнууд нь салхивчгүй хуучны модон цонх байсныг нь ваакуум цонхоор сольж, дулааны шугаманд урсгал засвар хийсэн ба бөглөөтэй шугмуудыг угаалгаж муудсан нарийссан шугамыг солиулж тухайн өрөөнд сууж буй ажилтаны эрүүл мэндэд нөлөөлөх сөрөг муу тал байсныг арилгаж байгууллагыг бүхэлд нь дулааны хэвийн найдвартай нөхцлөөр хангаж ажиллаж байна.

Шүүгчийн туслах нарийн бичгийн дарга нар болон бусад албан хаагчдын ажил үүргийн гүйцэтгэлд хяналт тавих зорилгоор ”Шүүгчийн туслахуудад үүрэг даалгавар өгч, ажил шалгасан бүртгэл”,

-”шүүгчийн туслахууд шүүх хуралдааны тэмдэглэлээ хуулийн хугацаанд гаргаж байгаа эсэхэд хяналт тавих бүртгэл”,

– ”Албан хаагчдад өгсөн үүрэг даалгаварын биелэлтийг шалгасан бүртгэл” зэргээр хяналт тавьж ажилласнаар ажилтнуудын ажлын хариуцлага дээшилсэн байна.

Шүүхийн тамгын газрын ажилтнуудын дагаж мөрдөх хэм хэмжээ, түүний хэрэгжилтэнд хяналт тавьж шүүхийн ажилтнуудын хувцаслалт, ёс зүйг өндөр түвшинд хүргэх зорилгоор “Хяналтын талоны систем”-ийг нэвтрүүлэх тусгай журам гарган мөрдөж ажиллаж байгаа нь үр дүнгээ өгч байна.

Тамгын газрын ажилтнуудын “Ёс зүй, зан харьцаатай холбоотой асуудлаар иргэдээс санал авах хуудас, шүүх хуралдааны дараа хэргийн оролцогчдоос санал авах хуудас, Шүүхийн үйл ажиллагаааны талаар иргэдээс санал хуудас гэх мэт байдлаар санал авч дүнг нэгтгэн дүгнэж мэдээлэх ажлыг зохион байгуулж хэвшээд байна.

Шүүгч, ажилтануудыг Хөдөлгөөний хомсдлоос урьдчилан сэргийлэх зорилгоор 7 хоног бүрийн мягмар гаригт сагс, волейбол тоглуулж байхаар аймгийн Полетехникийн коллежтэй хамтран ажиллаж байна.

Нийт шүүгчийн туслахууд ”хэргийн хөдөлгөөний стандартыг хэрхэн хэрэгжүүлж байгаа талаар шалгалтыг хагас бүтэн жилд тогтмол хийж дүнг СДШШ-ийн зөвлөлгөөнөөр хэлэлцүүлэн, гаргасан алдааг дор нь засуулж үүрэг даалгавар өгч ажилласнаар хэргийн хөдөлгөөний стандарт зохих журмаараа хэрэгжиж байна.

Говьсүмбэр аймгийн шүүхийн хамт олны бүтээл “Төрийн Шүүгчийн алдрыг магтая” дууны үгийг зохиож, УГЗ Ч.Ухнаа аяыг зохиосон дуундаа клип хийлгэж дуусгасан байна

Шүүхийн мэдээлэл зүй, технологийн болон олон нийттэй харилцах менежментийн хүрээнд

Мэдээлэл лавлагааны алба нь иргэн ,аж ахуйн нэгж байгууллагын хүссэн мэдээллийг өөрийн байрнаасаа холбогдох мэдээлэл лавлагааг өгч байгаа ба мэдээллийг иргэдэд хүргэхдээ аймаг орон нутгийн төрийн захиргааны байгууллагуудтай хамтран сумдад болдог нээлттэй хаалганы өдөрлөг, багийн өдөрлөг, Захиргааны хэргийн шүүхээс зохион байгуулдаг “” АСТ’’ тэмцээн, орон нутгийн FM радио,шүүхийн мэдээллийн самбар, гэх мэт байдлаар мэдээллийг олон нийтэд шуурхай хүргэж байгаа ба энэ ажлууд нь төлөвлөгөөний дагуу хийгдэж байна. Дээрхи чиглэлээр шүүхийн үйл ажиллагааг олон нийтэд мэдээлэх ажиллагаа явагдаж байна.

Улсын Дээд Шүүхийн хэвлэл мэдээллийн албанд тус шүүхээс мэдээллийг тогтмол хүргүүлж байна.

Шийдвэрлэсэн хэргийн талаар тоймыг ЗДТГ-ын Хууль зүйн хэлтэст хүргүүлж хэвшсэн ба Аймгийн FM-102.5-аар мэдээлэл хийж байна.

Говьсүмбэрийн мэдээ сонинд “Шүүгч хариулж байна” буланд шүүгч нар ээлж дараалан мэдээлэл хийж хэвшээд байна. Мөн тус сонины “Мэдээ мэдээлэл”-ийн буланд ШТА-ны талаарх мэдээллийг товчлон авч нийтэлж байна.

Аймгийн ЗДТГ-аас зохион явуулсан “Нээлттэй хаалганы өдөрлөгт Захиргааны хэргийн шүүх,СДШ,Аймгийн шүүхийн шүүгч, туслахууд оролцож шүүхийн үйл ажиллагааг олон нийтэд таниулах ажиллагаанд оролцож байна.

Шүүхийн МЛА-аас иргэдийн эрх зүйн ухамсрыг дээшлүүлэх , зөрчигдсөн эрхээ сэргээлгэхээр шүүхэд хандахад дөхөм болохуйц 14 нэр төрлийн гарын авлагыг бэлтгэн иргэдэд үйлчилж байна.

Шүүхийн үйл ажиллагаанд болон шүүгч, ажилтнуудын хэрэглээнд 5 мb хурдтай интернет ашиглагдаж байна.

Шүүхийн мэдээ тайланг хугацаанд нь гаргаж нэгтгэн Дээд шүүхийн Судалгааны төвд файлаар хүргүүлж эх хувийг шуудангаар явуулсан ба хуучин баазаа архивлан шинээр бааз үүсгэж хэвшсэн байна.

“Төрийн мэдээлэл” сэтгүүл дээр гарсан хуулийн өөрчлөлтийг legalinfo.mn сайтаас татан авч шүүгч, туслахуудын компъютерт суулгах ба шаардлагатай тохиолдолд цаасан хэлбэрээр буулгаж тараан өгч байна.

Мөн шүүхийн үйл ажиллагааг Иргэдэд ил тод нээлттэй хүргэх зорилгоор http://www.court.gs.gov.mn/ Шүүхийн цахим хуудсыг ажлуулж байгаа ба шүүхээс гаргаж буй шийдвэрүүдийг Монгол Улсын шүүхийн шийдвэрийн цахим санд тогтмол нийтэлж байгаа.

Шүүхийн үйл ажиллагааг олон нийтэд нээлттэй ил тод хүргэх ажилд Тамгын хэлтсээс онгой анхаарч аймгийн шүүхийн төлөвлөгөө хувиарт заагдсан мэдээллийн чанартай ажиллагааг хугацаанд нь иргэдэд хүргэхэд шаардлагатай арга хэмжээг авч байна.

Шүүхийн хүний нөөц, сургалт, давтан сургалтын менежментийн хүрээнд

-Шүүгч, ажилтнуудын тоо бүртгэл, ажлын байрны тодорхойлолт, хувийн хэргийн бүрдлийг хангаж ажиллаж байна.

-Тус шүүх нь хүний нөөцийг дараах байдлаар бүрдүүлж байна.Үүнд: ТЗ-ны албан тушаалд нөөц бүрдүүлэхдээ Аймгийн Төрийн албаны салбар зөвлөлийн нөөцөд бүртгэгдсэн Төрийн жинхэнэ албан хаагчийн шалгалт өгч тэнцсэн иргэдээс сул орон тоог нөхөж байна.

-Төрийн үйлчилгээний албан хаагчдын нөөцөд аймгийн Хөдөлмөр халамж үйлчилгээнд бүртгэлтэй ажил идэвхитэй хайгч иргэдээс Хүний нөөцийг бүрдүүлж байгаа ба сул орон тоог нөхөхдөө хууль,дүрэм журмыг сайтар баримтлан шүүхийн ажилтаныг сонгон шалгаруулах журмаар ажилд авч байна.

Шүүхээс зохион байгуулагддаг дотоодын сургалтууд төлөвлөгөөний дагуу хийгдэж байгаа мөн шүүгч, ажилтнуудад багц цаг олгох сургалтууд тогтмол явагдаж хэвшсэн байна.

Тус шүүхийн Тамгын газраас 2014 онд доорхи бүтээлч ажлуудыг хийж гүйцэтгэсэн байна. Үүнд:

1.Тус шүүхээс төсөл бичиж “Дэлхийн зөн” ОУБ-ын санхүүжилтээр “ Хүүхэд хамгааллын өрөө”-г тохижуулж ажиллаж байна. Хүүхдийн оролцоотой шүүх хурал болон хүүхдийг гэрчээр асуух үед хүүхдийн өрөөнөөс шүүх хуралдааны танхимтай шууд холбогдон дэлгэцээр дамжуулан шүүгч асуултаа тавьж хүүхэд өрөөндөө тоглох, ном унших гэх мэт байдлаар чөлөөтэй орчноос шүүгчийн асуултанд хариулж байгаа нь хүүхэд хамгааллын чиглэлийн томоохон дэвшил гарлаа

2.“Шүүхийн ажилтны ёс зүйн дүрэм”, “Шүүхийн захиргааны ажилтны ажлын байранд дагаж мөрдөх харилцаа, хандлагын нийтлэг журам”-ыг нийт ажилтнуудад танилцуулан Ёс зүйтэй холбоотой сургалтыг зохион байгуулж ажилласан.

Дээрх журамтай холбогдуулан Шүүхийн тамгын газрын ажилтнуудын дагаж мөрдөх хэм хэмжээ, ажилтнуудын хувцаслалт, харьцаа,хандлага, ёс зүйг өндөр түвшинд хүргэх, ажлын хариуцлагыг өндөржүүлэх,ажлын цаг ашиглалтыг сайжруулах зорилгоор “Хяналтын талоны систем”-ийг нэвтрүүлж тусгай журам гарган мөрдөж ажиллаж байна.

3.Тус шүүхийн гадна болон дотор объектыг хянах, шүүгч, ажилтнуудын аюулгүй ажиллах орчинг бүрдүүлэх зорилгоор Шүүхийн 1,2,3-р давхарт болон шүүхийн гадна орчин грашийг харах зорилгоор нийт 8 “хяналтын камер”-ыг суурилуулан ажиллуулж байна.

Тахарын хэсгийн харуул хуягуудын ажлыг өглөө бүр тогтмол камерын хяналтын бичлэгийг шалгаж тэмдэглэл хөтлөн баримтжуулж Тахарын хэсгийн даргад тухай бүр танилцуулж гарсан зөрчил дутагдалыг арилгуулж ажиллаж байна.

4. Шүүхийн мэдлийн орон сууцанд амьдарч буй шүүгчдийн орон сууцанд цахилгаан, галын аюулгүй байдлыг хангах үүднээс Говьсүмбэр аймгийн “Цахилгаан түгээх сүлжээ” ХХК-нд хүсэлт тавьж хамтран 2014 оны 09-р сарын 10-ны өдөр орон сууцны гэрэл, цахилгаанд нь үзлэг хийж гэмтлийг илрүүлэн цахилгааны утас, разеткийг нь сольж аюулгүй байдлыг хангаж ажиллалаа.

5.Цагийн бүртгэлийг цаасан бүртгэлээр бүртгэж байсныг халж 2014 оны 01-р сарын 01-ний өдрөөс эхэлж “Цаг бүртгэлийн систем”-ийг нэвтрүүлэн ажиллаж байна.

6. Тус шүүхийн шүүн таслах ажиллагааг хэвийн явуулах үүднээс “Эд мөрийн баримт хадгалах” байрыг 2014 оны 06-р сарын 05- 06-р сарын 19-ны өдрийн хооронд барьж ашиглалтанд оруулсан.

7. Тус шүүхийн 2 автомашины гражийг дулааны шугамд холбож цахилгаан халаагуурыг халснаар цахилгааны зардлыг хэмнэсэн.

8. Шүүгч, ажилтнуудын амрах өрөөг шинээр тохижуулсан ба тус өрөөнд массажний сандал, гүйлтийн зам,дасгалын төхөөрөмж, хөгжөөнт тоглоомууд, даралтын аппарат, биеийн индекс тодорхойлох аппарат, эмийн сан, амралтын буйдан, хөргөгч зэрэг тоног төхөөрөмжөөр тохижууллаа.

9. Шүүн таслах ажиллагааг хэвийн тасралтгүй явуулах үүднээс шүүгчийн туслахуудад суурин утсыг тавьж өгсөн ба үүрэн телефоны Мобиком, Жи мобайл, скатель, юнителийн 1 жилийн үнэгүй ярих эрхтэй утасуудыг тавьж өгөөд байна.

10. ШЕЗ-өөс зарласан “Эрүүл ногоон орчин” уралдаант аянд шүүгч, ажилтнууд идэвхитэй оролцож, Шүүхийн Тамгын газраас төлөвлөгөө гарган шүүхийн гадна орчин байр, шүүхийн эзэмшлийн талбайг цэцэгжүүлэх зорилгоор үе шаттайгаар доорх ажлуудыг зохион байгууллаа, Үүнд:

-Тус шүүхийн Тамгын газраас “шүүгч, ажилчдын дунд албан байгууллага, өрөө тасалгааг цэцэгжүүлэх” уралдаанд аяныг 2014 оны 04 дугаар сарын 15-ны өдрөөс 2014 оны 05 дүгээр сарын 15-ны өдрийг хүртэлх хугацаанд зохион байгуулж дүгнэж уралдаанд идэвхи санаачлагатай оролцсон шүүгч, ажилтнуудыг шагнаж урамшууллаа.

-Аяны хүрээнд хийх ажлын төлөвлөгөөнд тусгагдсны дагуу шүүгч, ажилчид шүүхийн эзэмшлийн талбайг цэцэгжүүлэх, зүлэгжүүлэх, мөн “3 нэр төрлийн” модыг тарьж “цэцгийн мандал” хийж, хашаан дотроо сүүдрэвч барьж орчноо тохижуулав.

11. Шүүхийн Тамгын газар, тус шүүхийн Залуучуудын зөвлөлтэй хамтран 2014 оны 06-р сарын 14-ний өдөр “Чойр-Хүрийн ногоо” маршрутаар 10 км зайд шүүгч, ажилчдын дунд “Явган аялал” –ыг амжилттай зохион байгуулсан.

12. Шүүгч, ажилтнуудын чөлөөт цагийг зөв боловсон өнгөрүүлэх “ Заавал сурах 10 бүжиг” сургах зорилгоор Нийтийн цэнгээнт бүжгийн сургалтыг мэргэжлийн багшийг урьж авчран зохион байгуулсан.

13. Шүүгч, ажилтнуудын ажлын бүтээмж, идэвхийг өрнүүлэх зорилгоор “Хамтын хүч, Амжилтын үндэс” 1 сарын аяныг зохион байгуулж ажиллаж байна./Аяны хүрээнд шүүгч ажилтнуудыг 3 багт хуваан төрөл бүрийн шалгуур үзүүлэлтээр дүгнэж ажиллаж байна.

14. Тус шүүхийн Тамгын газар Говьсүмбэр аймгийн Тахарын хэсэгтэй сар бүр хамтарсан зөвлөгөөнийг тогтмол хийж алдаа, дутагдлаа ярилцан гарч буй асуудлыг тухай бүр нь шийдвэрлэж ажиллаж байна.

Мэдээллийн технологийн чиглэлээр явуулах арга хэмжээний хүрээнд

1. Шүүхийн байгууллагын их засварын ажил дуусаж шүүх шинэ байранд нүүж ирсэнээс хойш хийгдсэн сүлжээний ажлууд: Тус шүүхийн нийт шүүгч, шүүгчийн туслахууд, ажилчдын сүлжээг шилэн кабель болон дотоод сүлжээтэй холбож сүлжээг хэвийн ажиллагаанд оруулсан.

Мөн “Иргэн-1” программ болон “Иргэний нэгдсэн систем”-ийн тохиргоог хийж ip-хаягийг өөрчилсөн. Захиргааны хэргийн шүүхийн “бүртгэл хяналт”-ын програмд шилэн кабелиар хандаж шүүгч, шүүгчийн туслахууд холбогдох ажиллагааг хийж байгаа.

-Иргэний Нэгдсэн системийн мэдээг долоо хоногийн 5 дахь өдөр бүр Шүүхийн Ерөнхий зөвлөлийн ажлын хэсэг рүү тогтмол явуулж байна.

-Эрүүгийн шүүх хуралдааны танхим болон иргэн, захиргааны шүүх хуралдааны танхимын тоног төхөөрөмжийг суурилуулсан бөгөөд хэвийн ажиллагаатай байгаа. 2014 оны 01 сараас 12 сар хүртэл нийт 208 шүүх хуралдааны бичлэгийг бичиж архивлаж авсан байна. Үүнээс:

· Эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдааны бичлэг- 61

· Иргэний хэргийн шүүх хуралдааны бичлэг-131

· Захиргааны хэргийн шүүхийн хуралдааны бичлэг-16 бичлэг байна.

-Байгууллагын интернэтийн хурд нь 2013 оны 06 сарын 17-ноос эхлэн 3мb-тын хурдтайгаар ашиглагдаж байгаа. Тус шүүхийн барилгын их засварын ажил хийгдэж дуусаад шинэ байрандаа нүүж ирснээр шүүгч, шүүгчийн туслахууд, Тамгын газрын дарга, шүүхийн ажилтнуудад дахин шинээр сүлжээ тавих шаардлагатай болсон ба 1,2,3 давхруудад сүлжээний зохион байгуулалт хийж давхар тус бүрд шинэ switch тавьж шүүхийн нийт шүүгч, шүүгчийн туслахууд, ажилчдын сүлжээг хэвийн ажиллагаанд оруулж шилэн кабель болон дотоод сүлжээтэй холбож сүлжээг хэвийн ажиллагаанд оруулсан.

-Хүүхдийн өрөөг тохижуулж Иргэний шүүх хуралдааны танхимын телевиз болон камер, микрофоныг хүүхдийн өрөөний телевиз, камер, микрафонтайж шүүн таслах ажиллагаандаа хэрэглэж байгаа бөгөөд одоогоор хэвийн ажиллаж байна. Шүүхийн үйл ажиллагааны талаар мэдээллийг холбогдох сэдвүүдээр шторк бэлтгэн, мөн гарын авлага тусгай мэдээллүүд бэлтгэж дэлгэцээр харуулж иргэдэд мэдээлэл өгч байгаа гэх мэтээр шүүхийн бие даасан шүүгчийн хараат бус байдлыг хангах үйл ажиллагаагаа шүүхийн Тамгын газрын хамт олноос хэрэгжүүлэн ажиллаж байна.Шүүхийн байгуулага нь Монгол Улсын хуулиар тодорхойлогдсон үүргийнхээ дагуу шүүн таслах үндсэн үндсэн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлж хүний эрх, хууль ёс, шударга ёсны баталгаа байх үүргээ нэр төртэй шударгаар хэрэгжүүлэхийн төлөө ажиллаж байна.ШҮҮХИЙН ТАМГЫН ГАЗАР